ΚΥΝΟΔΟΝΤΑΣ: Η ΚΥΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Νοέμβριος 3, 2009

dtooth

Το περίμενα. Το βραβείο στις Κάνες και η συνακόλουθη πορεία του Κυνόδοντα έφεραν στις αίθουσες μαζί με τα χλωρά και τα ξερά. Από το Μάιο τα εθνικά στήθια φουσκωμένα με περηφάνια γρήγορα ξεφούσκωσαν μόλις κατάλαβαν την ωρολογιακή βόμβα που είχε τοποθετήσει ο Λάνθιμος στο κουκούτσι του raison d’etre τους. Η ουσιωδώς αναρχική τέχνη του σκηνοθέτη -όπως θα έπρεπε να είναι και κάθε τέχνη- ήταν έτοιμη να λοιδορηθεί από κάθε έτοιμη, φτασμένη, κατεστημένη ή διαμορφούμενη δομή σχέσεων. Ο άξονας των γενεών, πρωταγωνιστής και στον περασμένο Δεκέμβρη, ήταν εκεί.

Κάθε φορά που ένας έλληνας καλλιτέχνης της γενιάς μου, των 30 something ή something more δηλαδή, καταφέρνει να αρθρώσει μια αξιόλογη καλλιτεχνική πρόταση αισθάνομαι ότι κινεί τον φθόνο μεταμφιεσμένο σε μήνιν κατά παντός από τις προηγούμενες κατσικωμένες γενιές. Αυτοί οι απίθανοι τύποι γύρω στα 50 και μετά ξεδιπλώνουν όλα τα μνησίκακα επαρχιωτικά σύνδρομά τους για μια γενιά που μοιάζει να φταίει που στην πρώτη εφηβεία της είδε το τείχος να πέφτει σε έγχρωμη τηλεόραση και το MTV να καταλαμβάνει τα άγουρα όνειρά της. Ήταν αυτά ακριβώς ερεθίσματα που θα ατσάλωναν την κριτική που ασκεί η γενιά μου εναντίον τους. Οι πενηντάρηδες είναι οι πραγματικοί νεόπλουτοι της ελληνικής κοινωνίας: αφού πρώτα το συκοφαντήσουν ξεζουμίζουν ένα κοινωνικό κράτος που θα αναγκαστούν οι επόμενες γενιές να θεραπεύσουν, υφαρπάζουν, μονοπωλούν και θεσμοθετούν τα μέσα παραγωγής και μέσα στην απύθμενη απληστία τους χρηματοδοτούν κάθε μορφή -αισθητική, ηθική και υλική- του κιτς μέσα στην δομική αγραμματοσύνη τους για τον τρέχοντα πολιτισμό των εικόνων.

d1

Αυτή την δομική αγραμματοσύνη αναφορικά με την εικονική συμβολική οικονομία μοιάζει να προσομοιάζει και η άλλη κάστα των μετρίων συνομήλικων των νέων δημιουργών. Είναι μια πολυπληθής τάξη 30άρηδων, μια τάξη εγγράμματων αλλά μπερδεμένων από την αναντιστοιχία της ψυχολογικής φτήνιας τους και αυτού του πραγματικού ή εικονικού άφταστου που είναι cool, η οποία καταφάσκει στην εισαγωγή της εταιρικής κουλτούρας σε κάθε σφαίρα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Αυτή είναι η νέα συμμαχία που διαμορφώνεται τώρα καθώς μιλάμε: ο Δεκέμβρης μοιάζει να χλόμιασε μέσα στις υπέρογκες προσδοκίες την ίδια στιγμή που οι 50άρηδες επαγγελματίες στον Ταχυδρόμο του Λαμπράκη πλασάρουν 19άχρονα ερπετά έτοιμα να φτύσουν κάθε αξιακό σύστημα στο δρόμο του να γίνουν golden boys & girls. Την ώρα που η αυτοκρατορία καταρρέει όχι μόνο δεν κάνει αυτοκριτική αλλά επιδίδεται στο παλιό hobby της αλαζονείας. Η μόνη νίκη του κυρίαρχου συγκροτήματος είναι ότι η ροχάλα των 19χρονων αλόγων κούρσας θα προσεδαφιστεί στα ίδια τους τα μούτρα -των 19χρονων- σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία: ολόκληρες γενιές καμένες στα power games των γονιών τους. Το εφιαλτικό σενάριο είναι, η πρώτη γενιά που θα ζήσει χειροτέρα από την προηγούμενη να είναι και η πρώτη που δεν θα προβεί σε κανενός είδους πατροκτονία. Το αισιόδοξο σενάριο είναι το αντάρτικο από κάθε μετερίζι, συμβολικό ή πραγματικό, να επαναφέρει τη ροή της ιστορίας. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και ο κομβικός στην ελληνική ιστορία Κυνόδοντας του Λάνθιμου.

d2

Η εν λόγω συμμαχία φιλισταίων επιστρατεύει όλο το φάσμα των λαϊκίστικων επιχειρημάτων από δήθεν ειδικούς:

‘πολύ κουλτούρα ρε παιδί μου, είναι προφανές πως ούτε που μπορεί να στήσει έναν χαρακτήρα’. Αραχνιασμένο επιχείρημα όσων μηρυκάζουν αφηγηματικές φόρμες και συνταγές και τρέμουν μήπως το σινεμά μετά από την νοικοκυροποίηση της ‘Πολίτικης Κουζίνας’ των ‘Νυφών’ και του ‘El Greco’ επιστρέψει στους auteurs και χαθούν οι χορηγίες. Βαθύτατα συντηρητική άποψη όσων έχουν ταυτίσει ανερυθρίαστα το σινεμά με το εμπόριο. Περίπου την ίδια άποψη άκουσα και στην εκπομπή του Τζίμη Πανούση, επιβεβαιώνοντας τον λούμπεν χαρακτήρα μιας βασανιστικά τετριμμένης δήθεν αναρχικής λαϊκότητας που υπηρετεί τα τελευταία χρόνια. [Μετά έπαιξε για νιοστή φορά ένα από τα περίπου 15 τραγούδια που τον ανέδειξαν στη δεκαετία του ’80 ως τον εθνικό αναρχικό μας]

‘πολύ βία και αναίτια πρόκληση’. Αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι θεατές που διατυπώνουν αυτή την άποψη είναι πως η βία που αισθάνονται είναι η εσωτερικευμένη βία -αυτή που ταπεινώνει καθημερινά τις ψυχές τους- που καταφέρνει να εκμαιεύσει ο σκηνοθέτης. Σε αυτό το σημείο ο Λάνθιμός είναι αριστοτεχνικά σωκρατικός και τραγικός: ενώ η βία ως εικονογραφία στο πανί είναι τηρουμένων των αναλογιών περιορισμένη -σκέψου μια τυχαία αμερικανική ταινία δράσης σε prime time ελληνικού καναλιού και είναι βέβαιο πως θα έχει περισσότερη εικονογραφημένη βία- οι ροές των επανασημασιοδοτήσεων της βίας που διατρέχουν το φιλμ είναι απίστευτα ισχυρές. Εκεί βρίσκονται όλες οι ιστορίες βίας, καταπίεσης, διαστροφής και φασισμού που κρύβουν οι έλληνες νοικοκυραίοι.

‘από τα βίντεο κλιπ και τη διαφήμιση στο auteur cinema; Μήπως έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του;’. Λες και ο καλλιτέχνης ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν που πλάθει κουλουράκια και τρώει μαρουλόφυλλα μέχρι να έρθει η σειρά του να κάνει πρωτοποριακή τέχνη. Είναι προφανείς οι θεοκρατικές δομές που βασανίζουν το μυαλό αυτών που διατυπώνουν τέτοιες κριτικές: ο καλλιτέχνης είναι ασκητής, η Τέχνη ιερό και οι υπόλοιποι αμαρτωλοί που περιγελούν την ασκητική των μοναχών. Η επαναστατική τέχνη γεννιέται μέσα στην Ιστορία και οι δημιουργοί της θα δουλέψουν με τα εργαλεία που τους προσφέρει η συγκυρία και όχι με κάποια θεία επιφοίτηση.

‘και εμένα με έδερνε ο μπαμπάς μου όταν ήμουν μικρή, γι’ αυτό ταυτίζομαι’. Αυτό το ακούσαμε στο διάλειμμα της προβολής από την πίσω σειρά. Αν έχεις τέτοιους θεατές τι να τους κάνεις τους εχθρούς; Τραγική η απαιδευσιά που  τα βλέπει όλα σαν κοινωνικά δράματα.

d3

Είναι ασφαλές δείγμα ότι ένα έργο τέχνης είναι σπουδαίο, όταν ξεκινάς να μιλήσεις για αυτό και καταλήγεις να μιλάς για τη ζωή (σου) με τον τρόπο που έκαναν τα Cahiers du Cinema. Ο Λάνθιμος παραδίδει το φιλμικό έμβλημα της γενιάς του. Η κινηματογραφική γλώσσα του είναι μάλλον ένα παλίμψηστο, και κατά αυτό τον τρόπο είναι απολύτως συμβατική την ίδια στιγμή που είναι απολύτως πρωτοποριακή. Εδώ θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα εξαντλητικό namedropping το οποίο θα ήταν μάλλον ανούσιο τελικά. [Αλλά σίγουρα θα ξεκινούσε από τον Παζολίνι και αμέσως θα ακολουθούσε ο Haneke (:-Ρ)]. Ο Κυνόδοντας δεν είναι μια ταινία για την υπερπροστατευτική ελληνική οικογένεια όπως λέγεται αβασάνιστα από κάποιους ταινιοθέτες. Είναι μια ταινία και για αυτή μεταξύ πολλών άλλων. Περισσότερο είναι μια ταινία για τον φασισμό ενάντια στον άνθρωπο ως κοινωνικό ον. Σε μια σκηνή της ταινίας βλέπουμε πως ακόμα και τα σκυλιά εν κοινωνία επιτυγχάνουν μια ανώτερη ποιότητα ουμανισμού και αντικομφορμισμού απ’ ότι οι άνθρωποι δομημένοι από τα γενοφάσκια τους κατά μόνας. Είναι το κρίσιμο εκείνο σημείο όπου η ταινία κάνει κουρέλι το θατσερικό motto που εξέθρεψε τους σημερινούς έλληνες (νέο-) ή (σόσιαλ-) φιλελεύθερους 50άρηδες: ‘there is not such thing as society’…yes there is and is coming to get you!

Πριν απ’ όλα ο Κυνόδοντας είναι εννοιολογικό σινεμά. Από τα σκηνικά και τη φωτογραφία μέχρι την αφηγηματική σύμβαση της διαστροφής της γλώσσας όπου υπάρχει αναφορά σε έναν ενδεχομενικό κόσμο απειλητικών για την φασιστική ομοιοστασία εξωτερικών ή εσωτερικών αναφορών. Μινιμαλιστικό και μετασυμβολικό. Αυτό το καθαρό σινεμά καταφέρνει να στηλιτεύσει τις αντινομίες της πραγματικότητας αγκαλιάζοντας μορφολογικά την ίδια την σχιζοειδή φύση της πραγματικότητας ως μεταφορά στο φιλμικό κείμενο.

d4

!spoiler alert!

ΥΓ Στο αναπόφευκτο brainstorming μετά την προβολή της ταινίας η Gilletina μου πρότεινε έναν ευφυή συμβολισμό. Με κάποιες δικές μου προσθήκες είναι ο εξής: Για να χειραφετηθούμε πρέπει να σκοτώσουμε το ζώο που κρύβουμε μέσα μας (να πέσει ο κυνόδοντας). Αυτό το άγριο και ντροπιαστικό ζώο που άλλοτε γλύφει το χέρι του αφεντικού και άλλοτε το δαγκώνει σπασμωδικά. Αλλά όταν χειραφετηθούμε θα πρέπει να αναστήσουμε το ζώο (να μεγαλώσει εκ νέου ο κυνόδοντας) που ώριμο πια θα δαγκώνει την οποιαδήποτε προβαλλόμενη και προϊούσα εξουσία και αυθαιρεσία και δεν θα αυτοκανιβαλίζεται. Αυτό το δεύτερο μέρος μένει ανοιχτό στο διφορούμενο φινάλε της ταινίας. Είναι η πορεία από την βαρβαρότητα στην παιδεία και από την παιδεία στον ακτιβισμό και την επανάσταση. Οι ήρωες της ταινίας είναι ανεπαρκείς σε όλα αυτά και ο μοναδικός κυνόδοντας που πέφτει είναι μια τεχνητή βεβιασμένη διαδικασία που οδηγεί στην ήττα.

d5

6 Σχόλια “ΚΥΝΟΔΟΝΤΑΣ: Η ΚΥΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ”

  1. Gilletina Says:

    Ναι θα πρέπει να έχεις μάθει για επανάσταση και όχι καλούς υποκριτικούς τρόπους που ειναι η γλώσσα της εξουσίας.
    Δεν μπορείς να προσφέρεις λουλούδια παρα μόνο σε όσους πετάνε την ματασπίδα κάτω.
    Δεν μπορείς ν’αναβεις καντιλάκια «νταϊάνα» για να τα φτύσουν τα ματ.
    Δυστυχώς ακόμα και την επανάσταση πάνε να την κάνουν με τα εργαλεία που τους «παραχώρησε» η εξουσία: μπές στο porte-bagages.

  2. antiphono Says:

    και βέβαια μια απίστευτη χρήση της γλώσσας στην ταινία, όχι η προφανής με την αλλαγή της σημασίας των λέξεων αλλά εκείνη η «αυτισμένη» εκφορά του λόγου από τα παιδιά, το λαχάνιασμα του καλού μαθητή που δεν ακούει άλλους να μιλάνε γύρω του. Πολύ καλό το ποστ, σας παρακολουθούμε

  3. faggot Says:

    το είδα απόψε, πράγματι τα σπάει, ειλικρινής και σκληρή-αλλιως δεν θα ταν κ ειλικρινής-κριτική στην πυρηνική οικογένεια και δη την ελληνική που στηρίζει όλο αυτό το εξαιρετικά βίαιο σύστημα σχέσεων, κοινώς ή μηντιακώς γνωστό ως ελληνική κοινωνία


  4. Η τρίτη παράγραφος του κειμένου σου είναι συγκλονιστικά αποκαλυπτική.


  5. Ψάχνοντας για το αλληγορικό και σκληρά συμβολικό υπόστρωμα, διάβασα το κείμενό σου που προσεγγίζει τη δομή της ταινίας σημαντικά και αποδίδει ερμηνείες που στέκουν. Δυνατή ισορροπία ανάμεσα στην προσπάθεια «εθνικής» προσωπογραφίας ( το πορτραίτο προχωράει πάντα σε αυστηρά καθορισμένα στάδια) με ξεκάθαρα, συνταρακτικά σύμβολα και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Συνεχίζω να ψάχνω ειδικά για την χρήση της γλώσσας και το «αυτιστικό» στυλ ομιλίας που με κάρφωσε από την αρχή ως το τέλος… Εμείς είδαμε την ταινία χτες βράδι εδώ στο Αμστερνταμ.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: