A SICKO Truth That Might Hurt A Little

Ιουλίου 24, 2007

sicko-poster.jpg

Κάποτε στο ντοκιμαντέρ η φωνή βρισκόταν εκτός σκηνής. Σε μια παντεπόπτρια θέση που προφασιζόταν την ουδετερότητα για να καθαγιάσει τον πραγματικό ρόλο του αφηγητή-εξουσιαστή-μονοπωλιακού φορέα γνώσης. Στο πρόσφατο παρελθόν, ο Michael Moore ανέλαβε τη βρώμικη δουλειά να ανεβάσει τη φωνή στη σκηνή εγκαινιάζοντας αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ‘προσωποπαγές ντοκιμαντέρ’. Οξύμωρο; Καθόλου για τους υπερατλαντικούς φίλους μας. Για αυτή την επιλογή του ο Moore λοιδορήθηκε, ωστόσο η επιμονή, η εμπιστοσύνη και η αγάπη του γι’ αυτό που κάνει ανταμείφθηκαν και με το παραπάνω. Και βέβαια δεν υπήρχε λόγος να αλλάξει τον αφηγηματικό δρόμο του και στη φετινή του ταινία. Το μοντέλο Moore ακολούθησε και ο Al Gore στη δική του ταινία, μάλιστα με έναν πολύ πιο προσωποπαγή τρόπο, στα όρια της αυθεντίας.

 

Έχουν ειπωθεί πολλά για αυτά τα δύο φιλμ. Άλλα τόσα θα μπορούσα να γράψω και εδώ. Ωστόσο θα αρκεστώ σε μια μόνο κατακλείδα. Συγκρίνοντας αυτά τα δύο έργα, κατέληξα στην μεταξύ τους ειδοποιό διαφορά, σε αυτό το σημείο που διακρίνει ένα σπουδαίο έργο από ένα μάλλον θνησιγενές: το Sicko του Moore έχει ως εφαλτήριο ένα θέμα εσωτερικής κατανάλωσης (το αμερικανικό σύστημα υγείας) και καταφέρνει τελικά δια της επαγωγικής μεθόδου να μιλήσει συνολικά και οικουμενικά για την ανθρώπινη κατάσταση. Αντίθετα, στο An Inconvenient Truth, ο Gore εκκινεί από το σημαντικότερο σύγχρονο παγκόσμιο ζήτημα (το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις συνακόλουθες οικολογικές επιπτώσεις του) για να καταλήξει σε τετριμμένες, ανιστορικές και πολιτισμικά προκατειλημμένες αποφάνσεις. Τελικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ποιος είναι ο σκηνοθέτης και ποιος ο πολιτικός.

inconvenient-poster.jpg

[(όπως πρότεινε και ένας φίλος) ο Gore στην ταινία του είναι πραγματικά μια τραγική φιγούρα, καθώς ξεδιπλώνει τα κατά τα άλλα αξιόλογα στοιχεία του για να καταλήξει, στη γραμμή της λογικής ασπιρίνη-για-τον-καρκίνο, να προτείνει στους συμπατριώτες του σαν καθρεφτάκια σε ιθαγενείς δοκιμασμένες και παλιές (ευρωπαϊκές) ερμηνείες και πρακτικές ωσάν παγκόσμιες πρωτοτυπίες, να θριαμβολογεί εγκλωβισμένος στις ιδεολογικές του προκείμενες για την νίκη της Αμερικής επί του κομμουνισμού και ακόμα στους τίτλους τέλους να προτείνει ‘φιλελεύθερα’ και ‘πλουραλιστικά’ σε κάποιο ενδεχόμενο τμήμα του κοινού του να… προσεύχεται να βρουν τη φώτιση οι ‘άπιστοι’ του οικολογικού ζητήματος. Εντάξει, δεν είναι η πρώτη φορά που αμερικάνος λευκός ετεροφυλόφιλος καπιταλιστής προσπαθεί να μας πείσει πως τα αυγά βάφονται με πορδές. Και βέβαια αυτός ο άνδρας στις διάφορες παραλλαγές του (λομπίστας για την πυρηνική ενέργεια, λομπίστας για την αλλαγή βιομηχανικού – οικονομικού παραδείγματος) μόνο αφελής δεν είναι.]

19 Σχόλια “A SICKO Truth That Might Hurt A Little”

  1. ioudas Says:

    …καθόλου αφελής και λίαν επικίνδυνος

  2. Angelito Says:

    Η «στράτευση» του Γκορ δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα άλλοθι για το σύστημα που υπηρέτησε και το οποίο είναι ο υπ’ αριθμόν 1 εχθρός για τον πλανήτη και την ζωή πάνω σε αυτόν…
    Καλό καλοκαίρι!

  3. Μαριάμπας Says:

    Νομίζω ότι το πρόβλημα με τον Moore δεν βρίσκεται στο ότι ανεβάζει τη φωνή του στη σκηνή, αλλά στο ότι η μεγάλη πλειοψηφία του κοινού του δεν αναγνωρίζει το ότι αυτό που ακούει είναι μια φωνή μέσα σ’ όλες τις άλλες. Δλδ, παρά το ότι τα ντοκιμαντέρ που κάνει είναι έντονα αφηγηματικά και προσωποπαγή, δεν παύουν να καταναλώνονται ως ντοκιμαντέρ, ως αλήθεια. Και με αυτό δεν εννοώ ότι μπορεί να υπάρξει ντοκιμαντέρ που να είναι τελείως ουδέτερο.

  4. raresteak Says:

    Το ντοκιμαντέρ ως είδος είναι η πιο καταχρηστική κατηγορία στο σινεμά. Η αξίωση για ουδετερότητα είναι ένα κατασκεύασμα των φιλελεύθερων πολιτικών και των στούντιο. Αυτό που κάνει ο Moore είναι να ξεμπροστιάζει αυτό το τέχνασμα, όπως η Nouvelle Vague ξεμπρόστιαζε την παρουσία της κάμερας. Το αστείο είναι ότι το μόνο επιχείρημα που έχουν οι αντίπαλοί του είναι να τον εγκαλούν σε μια ‘ουδετερότητα’. Σαν να λέμε ότι μπορεί να υπάρξει ουδέτερο δελτίο ειδήσεων. Αστειότητες δηλαδή.
    Από εκεί και πέρα, η υπόθεση έχει να κάνει με το πως αντιλαμβάνεσαι το κοινό σου. Οι φιλελεύθεροι θεωρούν εκ προοιμίου το κοινό (τους) ανώριμο να αναγνώσει το εικονικό κείμενο. Για την ακρίβεια επιθυμούν ένα τέτοιο κοινό και δουλεύουν πολύ σκληρά για να το κατασκευάσουν έτσι εύκολα χειραγωγίσιμο. Η τεράστια επιτυχία του Moore, πέραν του υποψιασμένου κοινού, ακούμπησε και αυτό το κοινό, και από εκεί ξεκίνησε όλο το ψευδεπίγραφο debate περί ουδετερότητας και ρεαλισμού. Οι θιγόμενοι του κατεστημένου φόρτωσαν στις πλάτες του Moore κάτι που στη θεωρία του σινεμά έχει επιλυθεί εδώ και χρόνια, σχετικά με το κριτήριο αλήθειας και κατασκευής της. Νομίζω πως άθελά σου (;) αναπαράγεις αυτό το debate του πανικόβλητου φιλελευθερισμού.

  5. Gilletina Says:

    Αν δεν είναι «φουσκωμένα» προς τρομοκράτηση δια περεταίρω κατανάλωση «πρασίνων καταναλωτικών προϊόντων» πχ αυτοκινήτων λες και μπορούν να υπάρξουν πράσινα αυτοκίνητα σε πράσινους αυτοκινητοδρόμους και πράσινες (βαμμένο μπετό;) μεγαλουπόλεις, τότε δίκαια θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι είναι πια αργά, το βλέπουμε και σήμερα στις ειδήσεις…
    Και ο αντιπρόεδρος του πολέμου ορθώς χαρακτηρίζεται ως τραγική φιγούρα…

  6. Μαριάμπας Says:

    Raresteak

    δεν νομίζω ότι διαφωνούμε στο ότι το ντοκιμαντέρ δεν μπορεί αν είναι ουδέτερο, ούτε καν αξιώνω μια ανέφικτη και ανεπιθύμητη ουδετερότητα. Κι αυτή ακριβώς είναι η ένσταση με τον Moore.

    Για να το εξηγήσω καλύτερα: το ανέβασμα της φωνής στη σκηνή από τον Moore, ακριβώς επειδή γίνεται με τρόπο που δεν αφήνει καμιά απολύτως αμφιβολία για την αλήθεια της δικής του φωνής συντελεί στον να προβάλλεται τελικά μια απώτερη και αντικειμενική αλήθεια, αυτή που ο ίδιος πρεσβεύει. Επειδή τα «ντοκιμαντέρ» του είναι απόλυτα μονολογικά (όποτε ανεβάζει άλλες φωνές τις επιλέγει προσεκτικά ώστε να είναι αδύναμες και εύκολα παρωδίσιμες), ακυρώνουν αυτό το ανέβασμα της φωνής στη σκηνή. Ακόμα χειρότερα, η φωνή του Moore επειδή συνέχεια αυτοδικαιώνεται δεν προκαλεί τίποτε άλλο από συναισθηματική ταύτιση που δεν αφήνει καθόλου χώρο σε κριτική.

    Εν τέλει ο Moore είναι δημαγωγικός όχι επειδή κάνει «προσωποπαγή» ντοκιμαντέρ αλλά επειδή το μόνο πρόσωπο στο οποίο στηρίζονται τα ντοκιμαντέρ του είναι το δικό του, η μόνη αλήθεια είναι η δική του.

    Ξαναλέω ότι δεν διαφωνώ με αυτό, δεν αναζητώ ένα ντοκιμαντέρ ουδετερότητας. Απλά θα ήθελα, αφού είναι τόσο προσωπική η φωνή του, να αφήσει χώρο για κριτική και μέσα στο ίδιο το έργο.

    Larvatus prodeo

  7. raresteak Says:

    Η κατάλυση του ταμπού της ‘φιλελεύθερης διαλεκτικής’, πέραν του ότι είναι μια κίνηση συνεπής με τις ιδέες του Moore, είναι εξίσου αναζωογονητική για το είδος, όσο ήταν και τα φιλμ του Tarantino για το genre του ‘περιθωρίου’. Φαντάσου ο Tarantino να έβαζε στο Pulp Fiction έναν clean cut ήρωα χάριν της υπερεκτιμημένης πια διαλεκτικής. Disaster!

    Από την άλλη και μόνο η θύελλα των συζητήσεων που κινουν τα φιλμ του Moore, τα καθιστά τα πιο διαλεκτικά κείμενα της εποχής. Εξάλλου, για να θυμηθούμε και τον Derrida, τίποτα δεν είναι εκτός κειμένου και τα φιλμ του Moore εξακολουθούν να (ξανα)γράφονται στο CNN, στο YouTube και σε κάθε άλλη συζήτηση.

  8. Μαριάμπας Says:

    Ακριβώς. Για τον Derrida τίποτα δεν είναι εκτός κειμένου. Όλα υπόκεινται σε αλλεπάλληλες ερμηνείες και τίποτα δεν είναι σταθερό. O Moore αντίθετα είναι γεμάτος με σιγουριές και σταθερότητες, με πολλές αλήθειες έξω από τα κείμενά του που τα καθοδηγούν.

    Από την άλλη άποψη βέβαια, χωρίς κάτι (έστω μικρό) έξω από το κείμενο πολιτική δράση δε γίνεται. Δεν γίνεται να κρίνεις χωρίς να έχεις κάποια σταθερή βάση.

    Συνοπτικά, αν κάτι με χαλά στον Moore δεν είανι ότι κάνει πολιτική, αλλά ακριβώς ότι μεταμφιέζει την πολιτική του σε Αλήθεια.

    Χάρηκα για την κουβέντα.

  9. Gilletina Says:

    Tο δένδρο ή το δάσος;
    Xαίρομαι που ο Moore κατέγραψε τόσο καλά τις
    αλήθειες που πονάνε πολύ κάποιους φανατισμένους σε συγκεκριμένο στρατόπεδο μεν, απολιτίκ κατα δήλωση δε, (ότι μας συμφέρει) που αναγκάζονται να μετονομάζουν σε (αντίπαλη) πολιτική τις ίδιες αυτές αλήθειες.

  10. Rodia Says:

    Εγραψες κάτι αυτονόητο, αλλά σημαντικό να επαναλαμβάνεται: «Για την ακρίβεια επιθυμούν ένα τέτοιο κοινό και δουλεύουν πολύ σκληρά για να το κατασκευάσουν έτσι εύκολα χειραγωγίσιμο.»
    🙂

  11. Μαριάμπας Says:

    @Gilletina

    αν αναφέρεσαι σε μένα διευκρίνισέ μου σε παρακαλώ σε ποιο συγκεκριμένο στρατόπεδο ανήκω (φανατικά κιόλας).

    Αν δεν αναφέρεσαι σε μένα συγγνώμη για την παρανόηση.

  12. Gilletina Says:

    Φυσικά και σε σένα…

  13. Μαριάμπας Says:

    Σε πολιτικό στρατόπεδο δεν ανήκω και μάλιστα φανατισμένα. Τώρα αν αυτό που έγραψα το ερμήνευσες μάλιστα και ως απολιτίκ, τί να πω, το αναγνωστικό σου πρόβλημα χρήζει προσοχής.

    Φυσικά σε wannabe επαναστάτες οι αμφιβολίες και η αυτοκριτική είναι άγνωστα πράματα. Μόνο αλήθειες, μόνο βεβαιότητες στην θέση άλλων. Κατεστημένο εδώ, κατεστημένο κι εκεί.

  14. Gilletina Says:

    Δεν ήξερα ότι ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι πολιτικό στρατόπεδο έπειδή μόνο και μόνο εμφανίζεται φανατικά αντιφανατικός…
    Αυτοκριτική ώς προς τί;;
    Βλέπεις κανένα διακύβευμα;

  15. Μαριάμπας Says:

    Α μάλιστα. Νεοφιλελευθερισμός βέβαια, το κατάλαβες αυτό από 5 γραμμές.

    Ίσως φταίω εγώ γιατί δεν γράφω πολιτικό μανιφέστο σε κάθε σχόλιο. Από την άλλη βέβαια ακριβώς επειδή δεν γράφω μανιφέστο θα μπορούσες να διαβάζεις λίγο πιο προσεκτικά παρά να αρχίζεις αφορισμούς σε 5 γραμμές. Άκυρο, δεν νομίζω να μπορούσες. Εύκολοι και βιαστικοί αφορισμοί μια χαρά σου ταιριάζουν, δεν σου χαλάνε τα καλούπια στα οποία είσαι μέσα και στα οποία βάζεις τους άλλους.

    Αυγά στον τοίχο ρίχνω αλλά δεν βαριέσαι, δεν στοιχίζουν και τίποτα. Πάμε λοιπόν άλλη μια φορά:

    Το να υποστηρίζω ότι ο Moore είναι λαϊκιστής δεν σημαίνει αυτόματα ότι είμαι νεοφιλελεύθερος. Ο Moore κάνει ύπουλη χρήση μοντάζ, συνδέοντας άσχετες μεταξύ τους σκηνές για να περάσει το μήνυμά του. Αυτό που κάνει είναι αφήγηση και όχι καταγραφή αλήθειας. Δεν έχω πρόβλημα με το ότι αφηγείται, γιατί πιστεύω ότι μπορούν να υπάρξουν μόνο αφηγήσεις. Έχω πρόβλημα με το ότι μεταμφιέζει τις αφηγήσεις του σε ντοκιμαντέρ, άρα τις μεταμφιέζει σε αλήθεια. Αν αυτό σημαίνει ότι υποτιμώ το κοινό, ε τότε αυτό το αποδέχομαι. Πιστεύω ότι ένα μεγάλο μέρεος του κοινού του Moore δεν μπορεί να διακρίνει την αλήθεια από την αφήγηση.

    Αλλά, για να σε γλυτώσω κι απ’ τον κόπο, υποθέτω ότι το να υποστηρίζει κάποιος ότι υπάρχουν μόνο αφηγήσεις είναι μέρος ενός απολιτιίκ νεοφιλελευθερισμόυ κλπ κλπ.

  16. Gilletina Says:

    Μα ακριβώς αυτό. Οπου η αλήθεια πονεί είναι αφηγήσεις (χωρίς αλήθεια;) και όπου συμφέρει είναι άβολη αλήθεια χωρίς προπαγάνδα…
    Δεν αρνήθηκες όμως τον νεοφιλευθερισμό σου.


  17. Δεν είμαι (νεο)φιλελεύθερος.

    Δεν με πονεί η ιστορία που αφηγείται ο Moore. Σε γενικές γραμμές ΣΥΜΦΩΝΩ με τις ιστορίες που αφηγείται. Με ενοχλεί ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται που τον βρίσκω λαϊκιστικό και δημαγωγικό. Άμα φτάσαμε στο σημείο ο Moore να είναι υπεράνω οποιασδήποτε κριτικής, έστω και μερική, τι να πω πια.

  18. Gilletina Says:

    και πώς δεν θα ήταν λαικίστικος και δημαγωγικός; είναι τόσο χοντρά αυτά που συμβαίνουν που κατα την γνώμη μου αδύνατο να τα πείς με τρόπο που να μην «φαίνεται» δημαγωγικός…
    και τέλος πάντων γιατί δεν είναι η αντίπαλη πλευρά δημαγωγική, δεν πιστεύω στη ύπαρξη της αντικειμενικότητας, ότι γουστάρει κανείς αυτό προβάλλει…

  19. raresteak Says:

    Είναι πραγματικά άδικο να ζητάς πιστοποιητικά αγνότητας από τον Moore, σε ένα περιβάλλον κατάφωρης μηντιακής προπαγάνδισης των κατεστημένων. Ο Moore δημιουργεί καταστάσεις και το κάνει καλά. Είναι δημιουργικός και έχει χιούμορ. Δεν συντάσσει ισολογισμούς και πεπραγμένα έτους. Στην τελευταία ταινία του αποδεικνύει πως ακούει την κριτική από έτερους και ημέτερους. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ωριμότερη ταινία του. Χωρίς παραπειστικά τεχνάσματα. Χωρίς συγκάλυψη των αφηγηματικών του τεχνασμάτων. Μόνο με γνώση, πίστη και αγάπη. Στο Sicko βλέπουμε μια διαδοχή γεγονότων δημιουργικά συρραμένων. Είναι όμως γεγονότα και οι αδεξιότητες του παρελθόντος έχουν υποχωρήσει οριστικά. Κάθε δημιουργός έχει πίστη στο υλικό του, δε μπορεί να είναι μια χύμα ροή γιατί τότε σταματά να είναι δημιουργός και γίνεται πλειοδότης μισθοφόρος.

    Έχει γίνει σύστημα πια σε αυτό το ιστολόγιο όποτε καταπιάνεται με ένα θέμα που θίγει με τον ένα η τον άλλο τρόπο τον φονταμενταλισμό των νεοφιλελεύθερων think tanks, κάποια φωνή από το επέκεινα να αρθρώνει το ‘ποιον είπες νεοφιλελεύθερο, ρε;’. Και σκέφτομαι πόσο αξία έχουν αυτές οι ιδέες αν δεν μπορείς να είσαι περήφανος για αυτές; Είναι προφανώς δυσάρεστο να υπερασπίζεσαι έναν ολοκληρωτισμό, πόσο μάλλον να τον αρθρώνεις ενώπιον αυτών που ευελπιστεί να καταδυναστεύσει. Κατανοώ λοιπόν τη δύσκολη θέση των νεοφιλελεύθερων να συμβιβάσουν το τερατώδες μέσα τους. Αν δε μπορούν να αρνηθούν το τέρας, αν τους ταΐζει την ματαιοδοξία, ας είναι τουλάχιστον περήφανοι μέσα στη σήψη τους για αυτό. Ακόμα και τώρα που εκ των πραγμάτων καταρρέει. Θα είναι πιο εύκολο για αυτούς.
    In the face of these, σας περιμένω σε επόμενες δημοσιεύσεις. Σοφότερους.


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

Αρέσει σε %d bloggers: