spongebob1.jpg

 

Τι συμβαίνει όταν ένα cartoon που απευθύνεται κυρίως σε παιδιά προσχολικής ηλικίας έχει να επιδείξει μεγαλύτερα αποθέματα διανοητικής, συναισθηματικής και κοινωνικής νοημοσύνης από μια κυβέρνηση; Όταν αυτό το cartoon είναι ο Μπομπ Σφουγγαράκης και από την άλλη πλευρά βρίσκονται τα νευρόσπαστα ανδρείκελα της κυβέρνησης Bush, τότε προκαλείται μια δημόσια συζήτηση που ίσως σε κάποιον ανυποψίαστο θα φαινόταν επιφανειακή, αλλά στην πραγματικότητα ψηλαφεί με ένταση  το μαλακό υπογάστριο του διαχρονικού συντηρητισμού που κοχλάζει στο βάθος της αμερικανικής κουλτούρας. Εξάλλου η μαζική δημοφιλής κουλτούρα ήταν ανέκαθεν ο μόνος κοινός τόπος αναφοράς τους.

 

spongebob2.jpg

 

Αναφέρομαι στην διαμάχη που έλαβε χώρα πριν από περίπου έναν χρόνο, αναφορικά με τα πρότυπα που προωθούνται διαμέσου αυτής της τηλεοπτικής σειράς. Κορωνίδα των επικριτών της ήταν η υπόρρητη αλλά σαφής κατά τη γνώμη τους προβολή των ομοφυλοφιλικών σχέσεων ως υγιών εναλλακτικών μορφών οικογενειακής ζωής. Σε μια εποχή όπου οι μονογονεϊκές και οι ανασυνδυαζόμενες οικογένειες αυξάνονται και τα συμβόλαια συμβίωσης μεταξύ πολιτών γίνονται σταθερά αποδεκτά, η προώθηση τέτοιων εικόνων σε μια γλώσσα που κατανοούν και συναισθάνονται τα παιδιά θα φάνταζε αυτονόητο ζητούμενο. Φυσικά, όπως και σε όλους τους άλλους τομείς, η σχιζοφρενής Αμερική αποτελεί προνομιακό ανατροπέα των αυτονόητων.

Ωστόσο, το να τελείωνε η συζήτηση στο πόσο και με ποιόν τρόπο είναι τελικά κολλητοί ο Μπομπ και ο φίλος του ο Πάτρικ θα ήταν εξαιρετικά άδικο. Αυτή η αδικία όμως έγινε και εδώ θα προσπαθήσω να προσχεδιάσω μια συνέχεια αυτής της συζήτησης, πιο ουσιαστική.

Παρακολουθώντας κανείς 2-3 επεισόδια του Μπομπ Σφουγγαράκη θα διακρίνει μια σειρά από ανατροπές και ενδεχομενικότητες. Η υποθαλάσσια πόλη παραπέμπει σε μια ψυχεδέλεια πολύ πιο επεξεργασμένη από αυτή του Κίτρινου Υποβρύχιου των Beatles. Παράδειγμα ανατροπής: τα σαλιγκάρια είναι pets που νιαουρίζουν, ενώ τα αρσενικά έχουν ροζ και τα θηλυκά γαλάζια μάτια. Όλοι οι χαρακτήρες είναι μακράν περισσότερο ανθρωπόμορφοι από οποιαδήποτε αμερικανική κωμωδία τελευταίας σοδειάς.

 

kalamarhs.jpeg

 

Το σπουδαιότερο όμως στοιχείο κατά τη γνώμη μου είναι ο τρόπος κατανομής της αρετής ανάμεσα στους ήρωες. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια παραμυθούπολη όπου το καλό και το κακό είναι εμφανώς διακριτά και τελικά το πρώτο θριαμβεύει πανηγυρικά. Οι κακοί στη χώρα του Σφουγγαράκη φέρουν χαρακτηριστικά από την πραγματική ζωή. Ο Καβούρης, ιδιοκτήτης του εστιατορίου της πόλης όπου εργάζεται ο Μπομπ, είναι ένας στυγνός εκμεταλλευτής, καπιταλιστής του χειρίστου είδους. Ο Καλαμάρης, άσπονδος φίλος του Μπομπ και του Πάτρικ και κλασικός μονόχνωτος ανθρωποδιώκτης, είναι ένας υστερόβουλος καιροσκόπος που βυθίζεται κάτω από το βάρος ενός κακώς νοούμενου ορθολογισμού. Και οι μπάτσοι είναι …ψάρια.

kavourhs.jpg

Από την άλλη πλευρά είναι ο Μπομπ. Απόλυτα αφελής, απόλυτα αθώος και απόλυτα ανασφαλής. Τόσο ανασφαλής που πάντα γίνεται υποχείριο των κακών (και των καλών). Τις περισσότερες φορές παπαγαλίζει μαζοχιστικά παραδοχές του πόσο ανάξιος είναι και του πόσο πειθήνιος πρέπει να είναι στους άλλους. Ο Πάτρικ είναι παρόμοιας ψυχολογίας, μόνο πιο μπουνταλάς, πιο βλάκας και λιγότερο εξαρτημένος.

Η ανατροπή σε σχέση με κλασικές παιδικές αφηγήσεις είναι πως η επίλυση της αδικίας δεν συντελείται συμβολικά στον πεπερασμένο χρόνο του τηλεοπτικού προγράμματος ( ο Μπομπ παραμένει πάντα αδικημένος έστω και με ψήγματα ευτυχίας προερχόμενα από το οικείο περιβάλλον του), αλλά κινητοποιώντας έναν μηχανισμό ταύτισης και προβολής στους μικρούς τηλεθεατές, τους εγκαλεί να επιλύσουν τις αντίστοιχες αδικίες στον πραγματικό κόσμο. Με άλλα λόγια, το πρόγραμμα είναι διδακτικό με έναν απροσδόκητα ενεργητικό τρόπο.

gelsomina.jpg

Τολμώντας μια παρακινδυνευμένη σύγκριση θα έλεγα πως ο Μπόμπ τίθεται σε μια αλυσίδα αντιηρώων από το μεγάλο σινεμά των σκηνοθετών. Ο Μπομπ είναι η Τζελσομίνα του Φελίνι. Ο Μπομπ είναι η Κίκα του Αλμοδοβάρ. Η αφέλεια, η βαθιά αγνότητα και η κρυστάλλινη διαφάνεια του χαρακτήρα είναι κάτι που μοιράζονται και οι τρεις. Και οι τρεις κατατρεγμένοι. Και όπως σπαράζουμε με τον χαμό της Τζελσομίνα και πεισμώνουμε για την αδικία της βαρβαρότητας, έτσι και ο Μπομπ μας καλεί να τον σώσουμε από τους κακούς.

kika.jpg

Ένα αγόρι με αρετές που ο πολιτισμός εμμένει να τις θεωρεί θηλυκές. Ένα αγόρι που αναστάτωσε τους συντηρητικούς στην Αμερική λόγω των μαθημάτων ενσυναίσθησης και αλληλεγγύης που δίνει στα παιδία, δύο αρετές που μεθοδικά εκλείπουν από την αναδυόμενη κουλτούρα των αδηφάγων αγορών. Ο Μπομπ είναι αντιοικονομικός. Ο Μπομπ είναι το καλύτερο τηλεοπτικό πρόγραμμα που βγήκε τα 2-3 τελευταία χρόνια.

spongebob-patrick2.jpg

…και 2 λαθροχειρίες ως απότοκα του σχετικού debate.

spongebob-patrick.jpg